SURİYE – TÜRKİYE ANAYASALARI KARŞILAŞTIRMASI

 AKP’nin Anayasa Teklifinin Suriye Anayasası ile çokça benzeştiği yönünde bir iddia var.

Ben de üşenmedim ve bir karşılaştırma yaptım. Teknik ve Hukuki bir husus olduğundan çoğunuz için sıkıcı gelecektir ama en azından madde başlıklarının altındaki değerlendirmelerimi okuyabilirsiniz. Bu bile bir fikir verecektir.
Suriye Anayasasının tam metnine ulaşamadığımdan internette birkaç kaynaktan bulduğum özet metinlerle yetinmek zorunda kaldım. Bir hata varsa affola.

 

  • MECLİS SEÇİM SÜRESİ VE MİLLETVEKİLLERİNİN AİDİYETİ

SURİYE ANAYASASI

Madde 56: Meclis’in görev süresi 4 yıldır ve sadece savaş durumunda yasa ile uzatılabilir.

Madde 57: Meclis üyeleri (milletvekilleri) halk tarafından doğrudan, gizli ve eşit oy ile seçilir.

Madde 58: Milletvekilleri bir parti ya da şehri değil, tüm Suriye halkını temsil eder.

TÜRKİYE ANAYASASI

Teklifin 4. Maddesi ile değişmesi öngörülen Anayasanın 77. maddesi

MADDE 77- Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılır. Süresi biten milletvekili yeniden seçilebilir. Cumhurbaşkanlığı seçiminde birinci oylamada gerekli çoğunluğun sağlanamaması halinde 101 inci maddedeki usule göre ikinci oylama yapılır.”

DEĞERLENDİRME: Bizde meclis seçimleri 5 yılda bir ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile aynı gün yapılıyor. Suriye’de ise 4 yılda bir yapılıyor. Ülkemizde de eskiden milletvekili seçimleri 5 yılda bir yapılırdı ancak bu süre AKP döneminde yapılan Anayasa değişikliği ile 4 yıla indirildi. 4 yıl daha uygun çünkü bizde 5 yılı bitiren hükümet görülmedi. Hep erken seçime gidildi. Bu da istikrarsızlığa sebep oldu. Şimdi sırf Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile milletvekili seçimleri aynı gün yapılsın ve bu sayede Cumhurbaşkanının mensup olduğu parti mecliste çoğunluğu sağlasın diye süre tekrar 5 yıla çıkartılıyor.

Suriye Anayasasında ise Başkanın ve vekillerin seçim tarihleri farklı. Başkanlık seçimleri 7 yılda bir meclis seçimleri ise 4 yılda bir yapılıyor.

Ayrıca dikkat edilirse Suriye Anayasasına göre milletvekilleri bir parti ya da şehri değil, tüm Suriye halkını temsil eder. İşte gerçek anlamda yasama yürütme ayrımı yapılmak isteniyorsa bizde de böyle olmalıydı. Bizde getirilmek istenen sistem hem partili Cumhurbaşkanı ve hem de partili milletvekili. Yani yasama ve yürütme birbirinden ayrılmış değil. Buna karşılık söylenen Cumhurbaşkanı ile Meclis çoğunluğunun farklı partilerden olmaması için böyle yapıldığı tezi Başkanlık sistemi ile çelişmektedir. Bir yandan yasama ve yürütmeyi ayırıyorum diye bu değişikliği övüp diğer yandan da Cumhurbaşkanı ile Meclis çoğunluğunun farklı partilerden olması sorun çıkarır demek temel bir çelişkidir.

Özetle bu açıdan Suriye Anayasası bizde öngörülenden daha demokratik bir işleyiş benimsemiş.

  • MİLLETVEKİLİ SEÇİLME YAŞI:

SURİYE ANAYASASI

Madde 59: Seçme yaşı 18’dır.

TÜRKİYE ANAYASASI

Teklifin 3. Maddesi ile değişmesi öngörülen Anayasanın 76. Maddesinin ilk fıkrası

Madde 76 – Onsekiz yaşını dolduran her Türk milletvekili seçilebilir.

DEĞERLENDİRME: Görüldüğü gibi her iki ülkede de 18 yaşında milletvekili seçilmek mümkün hale getiriliyor.

 

  • MECLİSİN GÖREV VE YETKİLERİ:

SURİYE ANAYASASI

Madde 75: Meclis; yasaları onaylar, kabinenin programını tartışır. Kabine ya da bakan için gensoru verilmesi halinde güven oylaması yapar. Ülke güvenliğini ilgilendiren uluslararası anlaşmaları onaylar. Genel af kararı çıkartır. Milletvekillerinin istifasını kabul veya ret eder.

TÜRKİYE ANAYASASI

Teklifin 5. Maddesi ile değişmesi öngörülen Anayasanın 87. Maddesi

MADDE 87- Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek; milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilânına karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmektir.”

DEĞERLENDİRME: Bizde gensoru kaldırılıyor. Suriyeli vekillere verilen bu hak bizim vekillere çok görülmüş. Bizde niye gensorunun kaldırıldığına dair Adalet Bakanı demişti ki “Başkanın hükümeti meclisten güven oyu almayacak ki gensoru olsun!” Evet gördüğünüz gibi Suriye meclisine verilen güven oyu verme yetkisi de aynı gensoru gibi bizim meclisimize çok görülmüş.

 

  • CUMHURBAŞKANININ YETKİ VE GÖREVLERİ

SURİYE ANAYASASI

Madde 83: Cumhurbaşkanı bu anayasada tanınan sınırlar dâhilinde halk adına yürütme yetkisini uygular.

Madde 94: Cumhurbaşkanı istifa durumunda istifasını Meclis’e sunar.

Madde 97: Cumhurbaşkanı başbakanı, yardımcılarını, bakanları ve yardımcılarını atar. İstifalarını kabul eder, görevden alır.

Madde 98: Başkanlık ettiği bir toplantıda ülkenin genel politikasını masaya yatırır ve uygulanmasını gözlemler.

Madde 99: Cumhurbaşkanı kabineyi toplayabilir ve başbakan ve bakanlardan rapor talep edebilir.

Madde 100: Başkan Meclis’te onaylanan yasaları geçirir. Yasaları kendisine sunulduktan sonra bir ay içerisinde ret edebilir. Yasa aynı hali ile meclis tarafından 3’te iki çoğunlukla ikinci kez onaylanırsa cumhurbaşkanı yasayı geçirmek zorundadır.

Madde 101: Cumhurbaşkanı yasalar çerçevesinde kararnameler çıkarabilir.

Madde 102: Cumhurbaşkanı savaş ya da seferberlik ilan edebilir. Meclis’in onayı ile barış anlaşması yapabilir.

Madde 105: Cumhurbaşkanı ordunun başkomutanıdır. Bu yetkiyi kullanmak için karar alabilir.

Madde 106: Cumhurbaşkanı sivil ya da askeri görevler için tayinler yapabilir.

 

TÜRKİYE ANAYASASI

Teklifin 8. Maddesi ile değişmesi öngörülen Anayasanın 104. Maddesi

MADDE 104- Cumhurbaşkanı Devletin başıdır. Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir. (Suriye Anayasası m.83) Cumhurbaşkanı, Devlet başkanı sıfatıyla Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birliğini temsil eder; Anayasanın uygulanmasını, Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin eder. Gerekli gördüğü takdirde, yasama yılının ilk günü Türkiye Büyük Millet Meclisinde açılış konuşmasını yapar. Ülkenin iç ve dış siyaseti hakkında Meclise mesaj verir. (Suriye Anayasası m.98) Kanunları yayımlar. Kanunları tekrar görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderir. (Suriye Anayasası m.100) Kanunların, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün tümünün veya belirli hükümlerinin Anayasaya şekil veya esas bakımından aykırı oldukları gerekçesiyle Anayasa Mahkemesinde iptal davası açar. Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atar ve görevlerine son verir. (Suriye Anayasası m.97)  Üst kademe kamu yöneticilerini atar, görevlerine son verir ve bunların atanmalarına ilişkin usul ve esasları Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenler. (Suriye Anayasası m.106) Yabancı devletlere Türkiye Cumhuriyetinin temsilcilerini gönderir, Türkiye Cumhuriyetine gönderilecek yabancı devlet temsilcilerini kabul eder. Milletlerarası andlaşmaları onaylar ve yayımlar. Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları gerekli gördüğü takdirde halkoyuna sunar. Milli güvenlik politikalarını belirler ve gerekli tedbirleri alır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başkomutanlığını temsil eder. Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar verir. (Suriye Anayasası m.105) Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle kişilerin cezalarını hafifletir veya kaldırır. Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. (Suriye Anayasası m.101) Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez. Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir. Cumhurbaşkanı, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilir. Kararnameler ve yönetmelikler, yayımdan sonraki bir tarih belirlenmemişse, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün yürürlüğe girer. Cumhurbaşkanı, ayrıca Anayasada ve kanunlarda verilen seçme ve atama görevleri ile diğer görevleri yerine getirir ve yetkileri kullanır.

DEĞERLENDİRME: Suriye Anayasasında Cumhurbaşkanı’na tanınan her hak bizde de çok benzer ifadelerle tanınmıştır. Farklılık olarak; savaş ilan etme yetkisi bizde hala TBMM’nin yetkileri arasındadır.  Bizdeki Cumhurbaşkanlığı kararnamesi düzenleme yetkisi çok daha ayrıntılı ele alınmıştır. Cumhurbaşkanının neredeyse gerekçesiz bir şekilde OHAL ilan etme yetkisi olduğu ve OHAL durumunda KHK larla temel hakların da düzenlenebileceği (Teklifteki 12. Maddeyle Anayasanın 119.maddesinde yapılması öngörülen değişiklikle)  düşünüldüğünde yasama organının kendisinden bile daha fazla bir yasama gücüne sahip olacağı ortadadır.

 

  • BAŞKAN (CUMHURBAŞKANI) SEÇİLME ŞARTLARI VE SEÇİMİ

SURİYE ANAYASASI

Madde 84: Cumhurbaşkanı adayları 40 yaşını tamamlamış, ebeveynleri ve kendisi doğuştan Suriye vatandaşı olmalı, yabancı biri ile evlenmemiş olmalı, aday gösterildiği tarihten önceki son 10 yılda kesintisiz olarak Suriye’de ikamet ediyor olmalıdır.

Madde 88: Cumhurbaşkanı 7 yıl ve art arda en fazla 2 dönem için seçilebilir.

TÜRKİYE ANAYASASI

Teklifin 7. Maddesi ile değişmesi öngörülen Anayasanın 101. Maddesi

MADDE 101-Cumhurbaşkanı, kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip, Türk vatandaşları arasından, doğrudan halk tarafından seçilir. Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıldır. Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir. Cumhurbaşkanlığına, siyasi parti grupları, en son yapılan genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde beşini almış olan siyasi partiler ile en az yüz bin seçmen aday gösterebilir. Cumhurbaşkanı seçilen milletvekilinin Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği sona erer. Genel oyla yapılacak seçimde, geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilir. İlk oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamayı izleyen ikinci pazar günü ikinci oylama yapılır. Bu oylamaya, ilk oylamada en çok oy almış iki aday katılır ve geçerli oyların çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilir. İkinci oylamaya katılmaya hak kazanan adaylardan birinin herhangi bir nedenle seçime katılmaması halinde; ikinci oylama, boşalan adaylığın birinci oylamadaki sıraya göre ikame edilmesi suretiyle yapılır. İkinci oylamaya tek adayın kalması halinde, bu oylama referandum şeklinde yapılır. Aday, geçerli oyların salt çoğunluğunu aldığı takdirde Cumhurbaşkanı seçilir. Oylamada, adayın geçerli oyların çoğunluğunu alamaması halinde, sadece Cumhurbaşkanı seçimi yenilenir. Seçimlerin tamamlanamaması halinde, yenisi göreve başlayıncaya kadar mevcut Cumhurbaşkanının görevi devam eder. Cumhurbaşkanlığı seçimlerine ilişkin diğer usul ve esaslar kanunla düzenlenir.”

DEĞERLENDİRME: Seçilme yeterliliğine ilişkin şartlar çok benzer. Suriye Anayasasında olan; Cumhurbaşkanının ebeveynlerinin de vatandaş olması, Cumhurbaşkanının doğuştan vatandaş olması (bu ibare vardı ama komisyonda kaldırıldı), yabancı biri ile evlenmemiş olması ve aday gösterildiği tarihten önceki son 10 yılda kesintisiz olarak o ülkede ikamet ediyor olması şartları bizde yok.

Suriye’de Cumhurbaşkanı 7 yıl ve iki dönem seçilebiliyorken bizde meclis seçimleri ile denk gelmesi için olacak 5 yıllık iki dönem öngörülmüş. Tabi Cumhurbaşkanının son döneminde meclisi feshederse bir dönem daha aday olma ihtimali de eklenirse bizde bu süre 5 yıllık 3 döneme uzayabilir.

  • CUMHURBAŞKANI YARDIMCILARI

SURİYE ANAYASASI

Madde 91: Cumhurbaşkanı, bir veya daha fazla başkan yardımcısı seçer, görevlerinin bir kısmını onlara verir.

Madde 92: Cumhurbaşkanının görevini yerine getirmesine mani bir durum oluşursa, yardımcısı en fazla 90 gün için vekalet eder ve bu süre içinde yeni başkan seçilir.

TÜRKİYE ANAYASASI

Teklifin 10. Maddesi ile değişmesi öngörülen Anayasanın 106. Maddesinin 1. fıkrası

MADDE 106- Cumhurbaşkanı, seçildikten sonra bir veya daha fazla Cumhurbaşkanı yardımcısı atayabilir. (Suriye Anayasası m.91) Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde, kırkbeş gün içinde Cumhurbaşkanı seçimi yapılır. Yenisi seçilene kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı Cumhurbaşkanlığına vekâlet eder ve Cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanır. (Suriye Anayasası m.92) Genel seçime bir yıl veya daha az kalmışsa Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimi de Cumhurbaşkanı seçimi ile birlikte yenilenir. Genel seçime bir yıldan fazla kalmışsa seçilen Cumhurbaşkanı Türkiye Büyük Millet Meclisi seçim tarihine kadar görevine devam eder. Kalan süreyi tamamlayan Cumhurbaşkanı açısından bu süre dönemden sayılmaz. Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimlerinin yapılacağı tarihte her iki seçim birlikte yapılır. Cumhurbaşkanının hastalık ve yurt dışına çıkma gibi sebeplerle geçici olarak görevinden ayrılması hallerinde, Cumhurbaşkanı yardımcısı Cumhurbaşkanına vekâlet eder ve Cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanır. Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır. Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, 81 inci maddede yazılı şekilde Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde and içerler. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan olarak atanırlarsa üyelikleri sona erer.

DEĞERLENDİRME: Aynı yetkilerin gene çok benzer ifadelerle her iki metinde olduğunu görüyoruz.

 

  • MECLİSİ FESHETME YETKİSİ

SURİYE ANAYASASI

Madde 111: Cumhurbaşkanı gerekli gördüğünde Meclis’i feshetme yetkisine sahiptir. Meclis aynı gerekçe ile birden fazla kez feshedilemez.

TÜRKİYE ANAYASASI

Teklifin 11. Maddesi ile değişmesi öngörülen Anayasanın 116. Maddesi

MADDE 116- Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Bu halde Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.

Cumhurbaşkanının seçimlerin yenilenmesine karar vermesi (Suriye Anayasası m.111) halinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.

Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir. Seçimlerinin birlikte yenilenmesine karar verilen Meclisin ve Cumhurbaşkanının yetki ve görevleri, yeni Meclisin ve Cumhurbaşkanının göreve başlamasına kadar devam eder.

Bu şekilde seçilen Meclis ve Cumhurbaşkanının görev süreleri de beş yıldır

DEĞERLENDİRME: Aynı yetki her iki metinde vardır. Bizde meclisin de fesih yetkisi varken Suriye Anayasası meclise böyle bir yetki vermemiştir.

 

  • CUMHURBAŞKANININ YARGILANMASI ve ANAYASA MAHKEMESİNİN TEŞEKKÜLÜ

SURİYE ANAYASASI

Madde 117: Cumhurbaşkanı ancak vatana ihanet suçlaması ile ve Anayasa Mahkemesi tarafından yargılanabilir. Suçlama Meclis üzerinden yapılır ve oylaması gizli oturumda olur ve karar için 3’te 2 çoğunluk aranır.

Madde 139: Anayasa Mahkemesi 5 üyeden oluşur ve hepsini Cumhurbaşkanı atar.

TÜRKİYE ANAYASASI

Teklifin 9. Maddesi ile değişmesi öngörülen Anayasanın 105. Maddesi

MADDE 105- Cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilir. Meclis, önergeyi en geç bir ay içinde görüşür ve üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verebilir. Soruşturma açılmasına karar verilmesi halinde, Meclisteki siyasi partilerin, güçleri oranında komisyona verebilecekleri üye sayısının üç katı olarak gösterecekleri adaylar arasından her siyasi parti için ayrı ayrı ad çekme suretiyle kurulacak onbeş kişilik bir komisyon tarafından soruşturma yapılır. Komisyon, soruşturma sonucunu belirten raporunu iki ay içinde Meclis Başkanlığına sunar. Soruşturmanın bu sürede bitirilememesi halinde, komisyona bir aylık yeni ve kesin bir süre verilir. Rapor Başkanlığa verildiği tarihten itibaren on gün içinde dağıtılır, dağıtımından itibaren on gün içinde Genel Kurulda görüşülür. Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının üçte ikisinin gizli oyuyla Yüce Divana sevk kararı alabilir. Yüce Divan yargılaması üç ay içinde tamamlanır, bu sürede tamamlanamazsa bir defaya mahsus olmak üzere üç aylık ek süre verilir, yargılama bu sürede kesin olarak tamamlanır. Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen Cumhurbaşkanı, seçim kararı alamaz. Yüce Divanda seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilen Cumhurbaşkanının görevi sona erer. Cumhurbaşkanının görevde bulunduğu sürede işlediği iddia edilen suçlar için görevi bittikten sonra da bu madde hükmü uygulanır.”

 

Teklifin 16. Maddesinin Ç fıkrası ile değişmesi öngörülen Anayasanın 146. Maddesine göre Anayasa Mahkemesi üye sayısı 15’e düşürülecek ve bunun 12’sini Cumhurbaşkanı kendisi atayacaktır. Kalan 3 üyeyi de meclis atayacaktır.

DEĞERLENDİRME: Cumhurbaşkanının yargılanması ile ilgili usul de neredeyse tıpatıp aynı. Her iki metinde de Anayasa Mahkemesine sevk için 2/3 çoğunluk aranıyor. Onlarda Cumhurbaşkanının sadece vatana ihanetle suçlanabileceği yazılıyken bizde böyle bir sınırlama yok. Bizde Cumhurbaşkanı arabasıyla birine çarpsa bile yargılanması için bu ağır prosedür işlemeli.

Ayrıca Suriye’de 5 üyeli Anayasa Mahkemesi üyelerinin tamamını Cumhurbaşkanı atıyorken bizde de 15 üyeli Anayasa Mahkemesi üyelerinin 12 sini Cumhurbaşkanı atayacak. Olası bir yargılamada mahkeme salt çoğunlukla karar vereceğinden tamamını atamakla 12/15 ini atamak arasında bir fark yoktur. Özetle her iki ülkede de Cumhurbaşkanları çok zor yargılanabilir ama asla mahkum edilemezler.

 

  • BÜTÇE

SURİYE ANAYASASI

Suriye Anayasası’ndaki ülke bütçesine ilişkin madde (madde numarasını tespit edemedim): Meclis, bütçeyi yeni mali yılın başlangıcından önce onaylamazsa bir önceki bütçe, yenisi onaylanıncaya kadar yürürlükte kalır.

TÜRKİYE ANAYASASI

Teklifin 15. Maddesi ile değişmesi öngörülen Anayasanın 161. Maddesi

MADDE 161- Kamu idarelerinin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları yıllık bütçelerle yapılır. Malî yıl başlangıcı ile merkezi yönetim bütçesinin hazırlanması, uygulanması ve kontrolü ile yatırımlar veya bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usuller kanunla düzenlenir. Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz. Cumhurbaşkanı bütçe kanun teklifini, malî yılbaşından en az yetmişbeş gün önce, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar. Bütçe teklifi Bütçe Komisyonunda görüşülür. Komisyonun ellibeş gün içinde kabul edeceği metin Genel Kurulda görüşülür ve malî yılbaşına kadar karara bağlanır. Bütçe kanununun süresinde yürürlüğe konulamaması halinde, geçici bütçe kanunu çıkarılır. Geçici bütçe kanununun da çıkarılamaması durumunda, yeni bütçe kanunu kabul edilinceye kadar bir önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanır. (Suriye Anayasasının İlgili Maddesi) Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Genel Kurulda kamu idare bütçeleri hakkında düşüncelerini her bütçenin görüşülmesi sırasında açıklarlar, gider artırıcı veya gelirleri azaltıcı önerilerde bulunamazlar. Genel Kurulda kamu idare bütçeleri ile değişiklik önergeleri, üzerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oylanır. Merkezî yönetim bütçesiyle verilen ödenek, harcanabilecek tutarın sınırını gösterir. Harcanabilecek tutarın Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle aşılabileceğine dair bütçe kanununa hüküm konulamaz. Carî yıl bütçesindeki ödenek artışını öngören değişiklik teklifleri ile carî ve izleyen yılların bütçelerine malî yük getiren tekliflerde, öngörülen giderleri karşılayabilecek malî kaynak gösterilmesi zorunludur. Merkezî yönetim kesinhesap kanunu teklifi, ilgili olduğu malî yılın sonundan başlayarak en geç altı ay sonra Cumhurbaşkanı tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur. Sayıştay genel uygunluk bildirimini, ilişkin olduğu kesinhesap kanun teklifinin verilmesinden başlayarak en geç yetmişbeş gün içinde Meclise sunar. Kesinhesap kanunu teklifi ve genel uygunluk bildiriminin Türkiye Büyük Millet Meclisine verilmiş olması, ilgili yıla ait Sayıştayca sonuçlandırılamamış denetim ve hesap yargılamasını önlemez ve bunların karara bağlandığı anlamına gelmez. Kesinhesap kanunu teklifi, yeni yıl bütçe kanunu teklifiyle birlikte görüşülür ve karara bağlanır.

DEĞERLENDİRME: Her iki ülkede de meclisin Cumhurbaşkanına karşı kullanabileceği bir baskı ve denetleme aracı olan bütçe ile ilgili de meclisin yetkileri kısıtlanıyor ve yeni bütçe kabul edilmez ise bir önceki yılın bütçesinin uygulanacağı hüküm altına alınıyor. Bizde ayrıca enflasyona uyarlama yapmak da ihmal edilmemiş. Gene bizde kesin hesap görüşmelerinin de bütçeyle aynı anda yürütülmesi ve bu şekilde öneminin azaltılması uyanıklığı gözden kaçmamalı.

 

GENEL DEĞERLENDİRME: Bir gün gelip de Suriye gibi bir ülkenin Anayasası ile Atatürk’ün kurduğu Türkiye Cumhuriyeti’nin Anayasasını karşılaştıracağımı söyleseler ağzımı bırakır başka yerimle gülerdim buna. Ancak bu da oldu işte. İşin daha da tuhafı ve kötüsü Cumhurbaşkanı için bizde öngörülen yetkilerin bazılarının Suriye diktatörüne verilenden bile fazla olması. Suriye’nin mevcut anayasası bir diktatörlüğe yol açtığına göre bizimkinin açmayacağını söylemek mümkün değil.

YAPMAYIN ETMEYİN DİYORUM. DAHA NE DİYEYİM!

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s